Location: Optic Observatory XingLong, China
Event 028: Leonid 2001 meteor storm
Parent body: 55P Tempel Tuttle

Deel 2

Expeditielogo ontworpen door Robert Haas

15/16 november 2001: 1e waarneemnacht
Na een korte nachtrust lopen Koen en Arnold naar de Schmidt dome. Dit is een wandelingetje van tien minuten. De sterrenwacht ligt namelijk op twee bergruggen. Eerst wandel je naar beneden, dan ga je een trap op de tweede bergrug op. Daar loop je over een pad overdekt met naaldbomen met om de honderd meter een gebouw met koepel. De tweede is de Schmidt dome. Daar komen we Casper en Robert tegen die juist naar bed gaan. Ze hebben de video systemen in elkaar gezet en hopen ze de volgende nacht te testen.
Aangekomen op het dak blijken Michel, Sietse en een Chinees er al te liggen. We beginnen om 18:02 en gaan door tot de ochtend schemering. De lucht is helder: lm 6,7, later iets minder op 6,6. De winter melkweg is duidelijk te volgen van alpha Cygnus laag noord tot in de Grote Hond laag zuid. Daarnaast staat als een schuine kegel het zodiakaal licht vanuit de Kreeft richting horizon. De Leoniden radiant staat al hoog in het zuidoosten. Even later verschijnt ook Lew Gramer ten tonele.
De Tauriden zijn lekker actief en met name het tweede uur. Twee exemplaren van –3 worden gezien. De Leoniden vertonen normale activiteit deze nacht. Uurtellingen lopen op naar 6 a 7 stuks per uur. Een heldere van –3 wordt door Arnold gezien. Later die nacht neemt alleen Koen een felle lichtflits waar komend vanuit het noordoosten. Kijkend in die richting wordt een helder nalichtend spoor gezien welke dertig seconden zichtbaar bleef. Het spoor hing richting Leoniden radiant. Een helderheid van –8 wordt er geschat. Er kan worden waargenomen tot 21:45 UT, als de schemering een einde maakt aan de eerste waarneemnacht.

16 november.
Na een vier, vijftal uurtjes slaap weer uit bed en naar de computerruimte in de Schmidt dome. Er wordt bijgepraat over de afgelopen nacht en Jos en Casper zijn druk doende met het testen van de drie Hazen batterijen. Om 12 uur plaatselijke tijd kunnen we eten. Daarna gaan de visuele waarnemers hun waarnemingen uitwerken, worden de bekende spreadsheets ingevuld en worden de eerste nacht verslagen via de e-mail rond gestuurd.

16/17 november 2001: 2e waarneemnacht
Tweede waarneemnacht vanuit XingLong. Na een avond slaapje van drie uur arriveren Arnold en Koen op het waarneemplatform. Daar liggen al een tijdje Sietse, Michel en een aantal Chinese waarnemers. Er wordt waargenomen tussen 16:00 en 21:21 UT. Michel en Sietse stoppen eerder omdat ze vanochtend moeten vertrekken naar de dropposten.
Het aantal Tauriden valt mee deze nacht, uurtellingen lopen op tot 7 per waarnemer. Er wordt één helder exemplaar van –3 gezien. De Leoniden tellingen lopen op van 1 (na radiant opkomst) naar 19 (laatste uurperiode ) per uur . De activiteit is normaal, ZHR ongeveer 10.

17 november.
In de ochtend vertrekken Robert en Michel naar Pan Shang, alwaar ze een hotel betrekken op een kilometer of twee vanaf die stad. Jos en Sietse vertrekken naar de radio sterrenwacht Miyung. In de computerruimte onder het waarneemplatform is de drukte een stuk minder geworden en ook is er minder apparatuur. In de middag werken Arnold en Koen hun waarnemingen uit en versturen die via de mail naar DMS en IMO.
Na het avond eten gaan Koen en Arnold nog even slapen en zijn rond 14:30 uur present in de computer ruimte. Dit zou de eerste officiële waarnemingsnacht worden, kompleet met fotografie en video. Casper was al op het dak bezig met het opstellen van de kamera batterij. Ook een flink aantal Chinese waarnemers lag er al.
Overigens gaven de voorspellingen van Jacob Kuiper een geheel heldere nacht 18/19 november, maar de 19e overdag zouden we last moeten krijgen van wolkenvelden.

17/18 november 2001: 3e waarneemnacht
De verwachting voor deze nacht was een normale Leoniden activiteit. Immers de piek die boven de USA zou vallen om 10 UT lag tegen de ochtend schemering nog ruim 12 uren weg, laat staan de 18 UT pieken. Inderdaad in eerste instantie normale Leonidenrates. Arnold houd om 18:30 pauze, Koen gaat door. En plotsklaps, rond 19:00 UT begint vrij plotseling de Leonidenactiviteit te lopen. Het was geen gestage toename, maar echt van het één op het andere moment werd het drukker met Leoniden (rond 19:00 UT dus). Arnold keert terug rond 19:30 UT en ook hem valt de duidelijk hogere activiteit der Leoniden op. En ook helderen worden er gezien, verschillende van –1, -2 en –3, ja Arnold en Lew zien laag in het westen nog een –5 Leonide uit elkaar spatten. Grofweg verdrievoudigden de rates na 19 UT. Een eenvoudige ZHR berekening geeft een ZHR van 30, dit is twee a drie keer zoveel als normaal rond deze tijd. Als dit de aanzet zou zijn tot de 10 uur UT piek dan kunnen ze boven de VS nog wat verwachten is de algemene gedachtegang.
Rond 21:40 worden de waarnemingen beëindigt en gaat iedereen tevreden naar bed.
Overigens maakten we nu voor het eerst kennis met het verschijnsel “talking clock”. Dit zijn klokjes met een grote knop. Als je daar op slaat krijg je een blikkerige Chinese stem die de tijd opnoemde. De nauwkeurigheid hiervan is niet bekend, omdat alles in het Chinees genoemt werd.

18 november.
Langzaam maar zeker begint er een beetje spanning zich meester te maken onder de waarnemers. Immers, de komende nacht zou het dan moeten gebeuren, een uitbarsting met ZHR’s tussen de 8000 en 15000… ’S ochtends word een begin gemaakt met het uitwerken van de visuele waarnemingen. Na het middag eten wordt dit verder afgewerkt en worden de bevindingen via het web openbaar gemaakt.
In de loop van de middag komen via het internet de eerste bevindingen binnen van de Amerikaanse collega’s : er is daar een uitbarsting geweest met een ZHR van ruim 2200, conform voorspellingen! De spanning loop nu snel op!
Later in de middag merkt Koen wat middelbare bewolking laag in het noordwesten op. Hmm, dat zal toch niet de bewolking zijn die pas de 19e overdag op het programma stond. Koen meld dit lichtelijk bezorgt aan Casper. We kunnen er niets mee, want voor crashen is het nu te laat. We hopen maar dat de bewolking daar blijft of ’s avonds gewoon oplost. Voorlopig is dat niet het geval, de plukken worden groter en drijven in de NW naar ZW richting. Daarnaast beweegt die “straat” met middelbare bewolking op richting oost….
Na het avond eten hangt er tot 30 graden hoogte in het noordwesten de bewolking. Dit is zichtbaar doordat de sterren er zwakker schijnen en de hemel er zwart is. Arnold gaat een tukkie doen, terwijl Koen in de computerruimte blijft. Om het half uur wordt de hemel bekeken en langzaam maar zeker komen er meer plukken hoge bewolking vanuit het noorden binnen schuiven.

18/19 november 2001: 4e waarneemnacht
Desondanks beginnen Koen en Casper met het opzetten van de spullen rond 15:15 UT. Een aantal Chinese waarnemers ligt er al. Rond 16:30 is alles in gereedheid, maar inmiddels hangt een dikke pluk bewolking op 80 graden hoogte in het noordwesten. Alleen het oosten en zuiden is nog goed. Nogal bedrukt beginnen we aan het waarnemen. Casper hoort via de telefoon dat het in post Miyung geheel dicht zit en ook de post Pan Shang meld bewolking in het westen. Koen en Arnold beginnen met waarnemen om 15:40, tien minuten voor radiant opkomst. Ondertussen verschijnen steeds meer Chinezen die zich instaleren op het dak. Er wordt begonnen met tien minuten tellingen. Tussen 15:40 en 15:50 zie ik één Leonide, een +4 vlakbij de oostelijke horizon met een nalichtend spoor.

Mijn tweede meteoren storm!
Hierna begin ik met vijf minuten tellingen. Om 16:18 UT begin ik met minuut tellingen. Nu komt het Casio horloge dat Michel voor me gekocht heeft goed van pas. Om de hele minuut geeft het ding tien seconden pieptonen. Tot 16:30 UT verschijnen per vijf minuten één a twee Leoniden. En hele fraaie aardscheerders zijn hierbij! We worden snel enthousiast! Een mooie van +3 trekt een evenwijdig spoor aan de noordelijke horizon, een +1 trekt een spoor van 120 garden door het zenit, alsmede een fraaie 0 laag zuid.
De activiteit gaat echt toenemen na 16:30. Tot 16:45 zie ik er 9 (1 Leonide per 1,5 minuut), daarna gaat het harder met meer dan 1 Leonide per minuut. En nog steeds worden van die fraai aardscheerders gezien. Rond 16:00 UT twee hele fraaie, beiden in het zuidoosten. Eerst verschijnt een aardscherende van –3 in de Grote Hond. Vanuit Koens positie op het dak komt hij tevoorschijn achter de koepel van de Schmidt dome. Iedereen brulde.

Compositie van 30 Leoniden gefotografeerd in de nacht van 18/19 november 2001 vanaf de optische sterrenwacht Xinglong, 150 km. noordoost van Beijing. Sino Dutch Leonid Expedition 2001. Kamera: Canon T70 met commandoback opgesteld op een Vixen Photoguider type 1 en Kodak Elite 400 diafilm.

Binnen een minuut is het weer raak, weer ziet Koen vanachter de dome een –3 tevoorschijn komen ,licht uitbrakend, langzaam maar zeker toenemend tot –6 waarna een flare en fragmentatie optrad. Het nalichtend spoor blijft een half uur zichtbaar en verwaait langzaam. Een van de mooiste meteoren van de afgelopen jaren , zeker weten!
Hierna is het even gedaan met de echt heldere meteoren, maar de aantallen nemen snel toe. Tot 17:00 UT is dat tussen de 2 en 8 per minuut, hierna gaan we over de tien. Het gebrabbel (inspreken van waarnemingen op de diktafoons) neemt toe, evenals de spanning! Drie talen zijn hoorbaar: Nederlands, Chinees en Engels…Met name Lew Gramer was nogal aanwezig: ohhh, what have we here, a minus one Leonid, and yes a mag 2, mag 4 etc. etc.
Om 17:15 liggen de minuut tellingen rond de 10 en 15 per minuut. Tussen 17:32 en 17:33 wordt de laatste minutentelling gedaan met schattingen, daarna ga ik over op het alleen tellen van Leoniden. Tussen 17:47 en 18:00 UT liggen de tellingen per minuut tussen de 25 en 35. Casper belt ondertussen met Jacob Kuiper om verslag te doen van de Leonidenregen. Ook Arnold belt vlak voor het maximum met zijn vrouw en kinderen en zij kunnen volop mee genieten van het gebrul van de Nederlandse, Chinese en Amerikaanse waarnemer(s). Hierna lopen de aantallen op naar 35 a 45 per minuut met een uitschieter van in de 50. Vanaf 18:30 tot 19:00 UT liggen de aantallen tussen de 15 en 25 per minuut, daarna begint langzaam een aftakeling van de aantallen.

Vuurbol na vuurbol!
Maar daar tegenover staat dat het aantal zeer heldere meteoren flink toeneemt en wel in aantallen die hoger liggen als in 1998 in China destijds. Bijna elke minuut is het raak met Leoniden van –3 of helderder. Een hele fraaie van –10 verschijnt nabij de Kleine Beer en laat 20 minuten een spoor achter. Vanachter de dome komen ook enkele keren zeer heldere flitsen vandaan. We genieten hiervan. Carl Johannink wordt ook nog gebeld, hij kan “live” meeluisteren naar onze waarnemingen. Ondergetekende moet even een lach pauze inlassen toen Arnold in reactie op Lews waarnemingen insprak : mag four, mag three, mag one, McDonalds….
Als om 21:45 de schemering een einde maakt aan de waarnemingen hebben de meeste waarnemers tussen de 3500 en 4200 meteoren gezien. Een record voor iedereen! De meeste Chinese waarnemers zijn al een uur eerder gestopt met waarnemen. Alleen Jin Zhu ligt nog met zijn dochtertje te slapen op het dak.
In de computerruimte wordt nog een tijd nagepraat over de fraaie show van de afgelopen nacht. We schatten in het veld een ZHR van ruwweg 3000 te hebben gehad. Dit is wel niet de 8000 van Lyytinen etal, maar we zijn dik tevreden! Om 00:30 UT kunnen we een ontbijtje nemen en gaan we enkele uurtjes slapen.

19 november 2001
Uitwerken, uitwerken en nog eens uitwerken. Enorme stapels lijsten met meteoren worden aan gelegd en Koen en Arnold zijn vele uren bezig om deze data in het Leoniden Excel formulier te zetten. ’S Avonds rond de klok van 8 uur zijn ze daarmee klaar. Hierna wordt kort geslapen en wordt begonnen aan de laatste waarneemnacht:

19/20 november 2001: 5e en laatste waarneemnacht
Wat een rust…Als Koen en Arnold het dak opgaan is er verder niemand. Wat een verschil met de vorige avond, toen er wel 15 Chinese waarnemers en belangstellenden om ons heen lagen. Alleen de kamera’s van Casper maken om de 10 minuten een geluid. Deze nacht houden Arnold en Koen meerdere pauzes. De normale activiteit en vermoeidheid van de voorgaande nachten begint zijn tol te eisen. Beiden nemen zo’n 200 meteoren waar. Verder hebben liggen we regelmatig in slappe lach… Een tweetal fraaie Leoniden van –3 en 0 worden nog gezien. Het lijkt erop dat we een normale Leonidenactiviteit hadden deze nacht.

20 november 2001.
In de ochtend worden de spullen opgeruimd. De camerabatterij wordt weer van het dak gehaald en alles wordt ingepakt. Vandaag gaan we weer terug naar het Labour hotel in Beijing.. Het eerste uur van de reis is mooi. De route loopt door de bergen en we genieten van het landschap. We stoppen een keer bij de Chinese muur. Toen we de laagvlakte bij Beijing inreden nam de bekende smog weer snel toe. ’S Avonds komen we aan bij het hotel. Aldaar aangekomen nemen we snel een douche (lekker om je weer eens te douchen als je dat zes dagen niet gedaan hebt…) en gaan daarna met Jin Zhu en twee studenten uit eten. Dit werd dus een klein feestje ter afsluiting van de succesvolle SDLE 2001! Hier worden verschillende cadeautjes aan Jin en de studenten uitgereikt. Al met al een leuke afsluiting van de actie in Xing Long.

21 november.
Vandaag maken we een uitje naar de Great Wall. Onderweg er naar toe stopten we even bij een lokale markt. Hier bleven we een klein uurtje hangen en waren we het gesprek van de dag…. Daarna gingen we kijken op een toeristisch stuk van de muur. Daar werden we ook weer belaagd door de one dollar market mensjes. Er werden wat boeken en kleding stukken gekocht, natuurlijk na het bekende spel van bieden. Dat leidde nogal eens tot hilarische toestanden.
Tussen de middag aten we in een klein restaurantje en de eigenaar wist wel een leuke route naar een ander deel van de muur. Die leidde ons via een kloof over natte en glibberige weg naar een mooi stukje muur. Daar werden ook nog wat foto’s genomen van de muur en de ondergaande zon. Na een lange terugreis waren we om 22 uur weer in ons hotel.

22 november.
Casper, Michel, Sietse en Michel gebruiken deze dag om wat waarnemingen uit te werken en een workshop in de avond voor te bereiden. Later gaan Robert, Arnold , Sietse en Koen een flink aantal uurtjes shoppen in downtown Beijing. Verder wordt de dag besteedt aan de workshop, inpakken en gereedmaken voor vertrek naar Amsterdam.
Tijdens de workshop in het CNAO gebouw blijkt dat de Chinezen alle verblijfskosten voor ons betalen. En als blijk van dank doen wij een image intensifiër cadeau met één van de opstellingen die door een bedrijf uit Alphen a.d. Rijn is gebouwd. Jin Zhu was hier erg beduust over…

Genieten van de najaarszon op de Great Wall
Foto: Casper ter Kuile

Groepsfoto op de Great Wall

23 november.
Vandaag vertrek uit Beijing. Een deel van de apparatuur wordt weer door de douane probleemloos ingeklaard. Afscheid van Jin Zhu. We bedanken hem nogmaals voor alle steun die hij (en anderen) aan ons hebben gegeven. Het was gewoon indrukwekkend.
Na en terugvlucht van 9 uur arriveren we om 16:30 uur plaatselijke tijd in Amsterdam, waar we even later herenigd worden met het thuisfront. Een geslaagd einde derhalve van alweer een succesvolle expeditie!

Terug naar deel 1
Deel: 1 2