Locatie: Orgiva, Andalusië, Spanje.
Event 035: Leoniden 006 uitbarsting
Parent body: Komeet 55/P Tempel-Tuttle

Introduktie
In de periode van 14 tot 20 november 2006 verbleef ik samen met Jaap van 't Leven en Peter Bus in het zuid-Spaanse dorpje Orchiva. Samen met Carl Johanninke en Michel Vandeputte zou ik daar de verwachte Leoniden uitbarsting waarnemen. Orchiva ligt in Andalusië aan de zuidelijke flanken van de Sierra Nevada. De kans op een heldere nacht in Andalusië is in november 50%, dat is veel meer dan in Nederland waar de kans op een heldere nacht minder dan 10% is.
Op dinsdag 14 november vloog ik samen met Peter en Jaap naar Malaga. Daar aangekomen huurden we een auto en reden via een toeristische route naar Origiva. Daar arriveerden we rond 16:00 UT.

Logo van de Leoniden 2006 expeditie. Ontworpen door Sietse Dijkstra.

14-15-11-2005
We konden meteen aan de bak, wnt het was helder! Niet echt geweldig, er hing wat heiigheid en de lucht was erg vochtig. Grensmagnitude 6,6 desondanks. Ik had de indruk dat het nog beterr kon. Ik nam waar gedurende 3,96 uur en zag 75 meteoren, waarvan 6 Leoniden en 15 tauriden. Ik stopte wat eerder omdat de maan nog een storende factor was. De mooiste meteoor was een blauwgroene -1 Tauride. Normale Leoniden activiteit deze nacht.

15 november
Vandaag reden we weer naar het vleigveld van Malaga om Carl en Michel op te halen. De daaropvolgende nacht konden we niet waarnemen door een overdaad aan cirrus. Dit was de voorbode van een frontaal systeem dat voor regen en bewolking zou gaan zorgen op 16 en 17 november. Daarna zou het op moeten gaan klaren.

De heren Vandeputte en Johannink worden verwelkomt op het vliegveld van Malaga.

En 's avonds aan de BBQ!

16/17 november.
Deze nacht ook geen waarnemingen, zware regenval! Overdag kwam er meer structuur in de wolken en uiteindelijk arriveerden de eerste opklaringen. Naarmate de dag vorderde klaarde het steeds verder op. Overdag hadden we ook nog een fantastische uitstapje in de Sierra Nevada.

17 november: uitstapje naar de Sierra Nevada onder opklarende luchten!

17-18-11-2006
Als de zon ondergaat is het kraak helder! Jaap en Peter gaan vervolegns waarnemingen verrichtten aan de kometen
C/2006 M4 SWAN, 4P Faye en C/2006 L1 Garradd. De rest hield een korte nachtrust. Om 21:47 UT startte ik met de waarnemingen, 1,5 uur voor radiantopkomst van de Leoniden. Het was nog steeds kraak helder met een grensmagnitude van 6,8. Veel meteoren natuurlijk. In eerste instantie veel Tauriden en een heel fraaie trage -2 sporadische meteoor.
Toen de Leoniden radiant opkwam was er nog heel weinig activiteit. Het eerste uurtje leverde slechts één Leonide op. Maar naarmate de radint steeg kwam er toch wat leven in de brouwerij. Naar het einde van de nacht toe kreeg ik wel de impressie dat de activiteit dalende was. Dit klopt ook omdat het normale maximum van de Leoniden in de middag had plaatsgevonden. Deze nacht dus normale, licht afnemende activiteit. De mooiste Leonide was een -1 exemplaar. In totaal zag ik in 6,80 uur effectief 224 meteoren waarvan 58 Leoniden en 17 Tauriden.

18-19-11-2006
Het is alweer 7 jaar geleden in 1999 toen de astronomen David Asher en Robert McNaught een korte uitbarsting voorspelden van de Leoniden in de nacht 18/19 noevmberom 4:44 UT. Later voorspelden ook andere astronomen verhoogde activiteit (o.a.Lyytinen, Vebaullion, Jennsikens etc.), en dan vooral tussen 4:00 en 5:00 UT. De verwachte ZHR's lagen tussen de 50 en 200 met een totale duur van 1,5 uur.

In de ochtend een diepblauwe lucht, maar 's midags arriveerden wat plukken cirrus bewolking. Dit had tot resultaat dat een aantal waarnemers nogal zenuwachtig werden.... Gelukkig bleef de hoeveelheid cirrus beperkt en was er geen verdere toename. In de avond arriveerden nog een aantal Leoniden chasers: NASA astronoom Peter Jenniskens, Casper ter Kuile en Robert Haas. Zij hadden een hele vracht aan video materiaal bij zich om simultaan opnamen te kunnen maken van de Leoniden uitbarsting. In het kleine huisje werd materiaal uitgewisseld en binnen no time lag alles bezaaid met apparatuur! Na enkele uren vertrekken Robert en Casper naar de Spaanse stad Basa waar zij een videopost zouden inrichten. Basa ligt 80 km hemelsbreed noordoostelijk van Orchiva. Peter Jennniskens bleef in Orgiva met zijn spullen. Na een kort avond slaapje duiken de heren het veld in. Gelukkig is de aanwezige cirrus opgelost en een helder uitspansel bleef. Wel was het iets minder helder dan de voorgaande nacht: grensmagnitude 6,7.
Om 23:36 UT beginnen Michel en Koen met waarnemen, een uur schuift ook Carl aan. Al snel verschijnen Leoniden, maar de meesten zijn zwak. De activiteit ligt al iets hoger dan gisteren, maar niet echt abnormaal hoog. Naarmate de tijd vesrtrijkt neemt het aantal Leoniden langzaam toe. We krijgen de indruk dat dit niet met de uitbarsting te maken had, maar meer met de stijgende radianthoogte.

45 minuten na de Leoniden uitbarsting: vermoeide maar blije waarnemers!
Flnr: Jaap van t Leven, Peter Jenniskens, Carl Johannink, Koen Miskotte, Peter Bus en Michel Vanderputte. Foto Foto van Michel Vandeputte.

Yes: outburst!!!
Rond 3:00 UT wordt toch duidelijk dat de activiteit sneller begint op te lopen. De aarde was aan zijn tocht door het stofspoor uit 1932 van komeet 55/P Tempel Tuttle begonnen. Tussen 3:09 en 4:00 UT zag ik 32 Leoniden. Na 4:00 UT gaat het snel. Eerst 1 per minuut, maar rond 4:30 telden we 3 Leoniden per minuut! Tussen 4:35 en 4:50 UT worden de hoogste aantallen gezien: soms 4 tot 5 Leoniden per minuut! Peter Jenniskens was ook blij getuige de uitroepen.... Wat ook opviel was dat er toch ook wat heldere Leoniden te zien waren, o.a. van 0, -1 en zelfs een -2! Klik hier voor een compositie van enkele heldere Leoniden van Jaap van 't Leven. Die heldere Leoniden vielen vooral in de aanloop naar het maximum, daarna was het en beetje over met het heldere spul. Na 5:00 UT stortte de activiteit snel in. De activiteit nam af van 3 per minuut naar 1 per twee minuten om 5:30 UT.
Op dat tijdstip trok het vrij onverwacht dicht met cumulus bewolking! Wat een geluk, als dit een uur eerder was gebeurt hadden we het grootste deel gemist. Nadat we wat foto's geschoten hebben van de appratuur en onszelf gaan we tevreden naar bed!

Figuur: ZHR profiel op basis van mijn waarnemingen. Duidelijk is de activiteit zichtbaar van het 1932 stofspoor van komeet 55/P Tempel-Tuttle.

19-20-11-2006
Na een korte nachtrust vertrekken Carl en Michel alweer naar het vliegveld van Malaga. Peter en Jaap brengen ze weg. Ik ga met Peter Jenniskens op pad om apparatuur aan Casper en Robert te overhandigen nabij Granada. Zij zouden dan verder naar Malaga reizen en terug vliegen naar Nederland. Om 14:00 uur arriveren Peter en ik weer in Orchiva.

Weerzien met Robert en een glunderende Casper nabij Grenada.

In de avonduren hadden we een lekker etentje in Orgiva. Bij thuiskomst blijkt de hemel vol te zitten met cirrus. Na een kort slaapje kijk ik nog eens naar buiten: het is alweer kraakhelder geworden! Gauw weer naar buiten en om 2:15 UT start ik.

Vrijwel meteen worden Leoniden gezien. Het is duidelijk dat we nu (weer) een verhoging in activiteit zien. Wel nam de activiteit langzaam af, het eerste uur gaf 18 Leoniden, het tweede uur 16 en het laatste uur 11 Leoniden. De meeste Leoniden waren zwak, de helderste was een -1. In totaal zag ik in 3,52 uur 159 meteoren waarvan 51 Leoniden, 6 Tauriden en 4 alpha Monocerotiden. Hoogtepunt was wel een Tauride die mijn aandacht trok door een felle flare van -8. Toen ik snel mijn hoofd omdraaide zag ik een -6 Tauride uitdoven.
In het laatste uurtje werd ook nog een video systeem opgesteld. Na de passage van het ISS in de schemering ruimen we onze spullen op en gaan we slapen..

20 november
In de vroege ochtend nemen we afscheid van Peter. Ikzelf werd door Jaap en Peter weggebracht rond 14:00 UT. Na een lange vlucht van Malaga naar Amsterdam was ik thuis om 0:00 UT. Het was bewolkt... natuurlijk.... Om 4:00 UT ging de wekker af en een uur later stond ik in de bakkerij. Maar wel met een glimlach: ik had nu ook de Leoniden uitbarsting van 2006 gezien!

Tot slot veel dank aan Jaap, Peter B., Carl, Michel, Casper, Peter J. en Robert voor de geslaagde vakantie.

Artikel over de Leoniden 2006:
1] Koen Miskotte: De opvallende Leoniden-opleving van 2006, Zenit april 2007, p. 190-191

Terug naar event page