Locatie: Observatory Roque de los Muchachos, La Palma, Spanje
Object: zuidelijke Delta Aquariiden
Parent body: Komeet 96/P Machholtz 2

Inleiding
(Let op, dit verslag in in een iets gewijzigde vorm in Zenit maart 2009 verschenen!)

Na de succesvolle waarnemings acties aan de zuidelijke delta Aquariiden in 2001 (Chios eiland), 2003 (Kreta) en 2006 (zuid Frankrijk) was het egwenst om deze zwerm eens met een grotere groep waarnemers waar te nemen onder uitstekende waarneemcondities op een zuidelijke locatie.
Eind 2006 kregen wij van Felix Bettonvil, verbonden aan de Dutch Open Telescope (DOT) op de sterrenwacht Roque de Los Muchachos op La Palma, een uitnodiging om daar eens te komen waarnemen. Omdat in 2008 veel actieve zwermen hun maximum hebben met volle maan is besloten om dat jaar de zuidelijke delta Aquariiden waar te gaan nemen vanaf La Palma. In september 2007 verscheen een oproepje in eRadiant: 4 personen (de auteurs) besloten om deze reis te maken. Peter van Leuteren besloot op het allerlaatste moment mee te gaan toen bleek dat er nog ruimte was op de sterrenwacht en er nog vliegtickets beschikbaar waren. Het doel van de reis: allereerst veel waarneemplezier hebben, het bepalen van een goede ZHR curve gebaseerd op data van meerdere waarnemers en een videokamera om een video-ZHR te bepalen voor vergelijking met de visuele data. Daarnaast werden ook een zestal Canon EOS (typen 10D, 40D, 400D) camera's meegenomen en een Vixen GP Photoguider voor volgopnamen.

Aankomst op de sterrenwacht
Op vrijdag middag 25 juli vlogen de waarnemers naar La Palma en ontmoetten op de luchthaven van Santa Cruz Felix Bettonvil. In de avond reden we de berg op en boven de 800 meter braken we door de bewolking. Wat een fraaie uitzichten. Regelmatig werd gestopt om foto's te schieten van de fraaie rotsformaties en de schemering.
Eenmaal op het komplex kregen we een maaltijd voorgeschoteld en legde Felix de huisregels uit. Hierna werd ons een aantal kamers toegewezen op de Residencia, het hotel van de sterrenwacht. Toen we daarna naar buiten gingen bleven we aan de grond genageld staan: wat een schitterende sterrenhemel. Koen en Carl hadden zo'n mooie sterrenhemel niet meer gezien sinds de Sino Dutch Leonid Expedition 1998 naar Delingha in de binnenlanden van China. Een structuurrijke melkweg was zichtbaar van oost naar west en in het westen was zwakjes een schuine kegelvormige lichtkoepel zichtbaar: het westelijke zodiacale licht.
Het sterrenwacht komplex is enorm, over een groot gebied staan verschillende grote telescopen waaronder de Spaanse Gran Telescopio Canarias die bijna klaar is. Met een diameter van 10,4 meter zal het de grootste ter wereld zijn. Verder is er de Isaac Newton Group (ING) die de 4.2m William Herschel telescoop en 2.5m Isaac Newton telescoop bedrijft met ook Nederlandse deelname, de Scandinavische NOT (2.5m), de Belgische Mercator, De Engelse Liverpool-, de Italiaanse Galileo, MAGIC, de Zweedse SST, de Engelse SuperWASP, de Spaanse meridaantelescoop en natuurlijk ook onze Nederlandse DOT. Op het complex werken ca. 100 mensen: technici die overdag de apparatuur bijhouden en bedienen en natuurlijk ‘s nachts de astronomen. Verder is het complex self supporting: electriciteit kan zelf worden gemaakt wanneer de stroom uitvalt, water wordt per tankauto naar boven gebracht. En er is een eigen brandweer en ambulance. Er is een keuken waar ontbijt, lunch en diner gemaakt wordt en er is een computerruimte met internet. We mogen van alle faciliteiten gebruik maken.
Op het eiland zelf gelden strenge wetten vwb de straatverlichting. Alles moet voorzien zijn van full cut-off, (of in Nederlands ‘naar beneden stralende') armaturen om zoveel mogelijk lichthinder tegen te gaan en hoge druk lampen mogen niet zomaar worden gebruikt. Ook de noordkust van het ca. 100km verder weg gelegen Tenerife valt daaronder. Was dat ook maar in Nederland zo geregeld....Na wat overleg werd besloten om op één van de vier (!) helikopter platforms te gaan waarnemen.

28 juli 2008: avondschemering boven Roque de Los Muchachos

Een overzicht van de waarnemingen
25/26 juli
Na aankomst op de sterrenwacht werd nog een kleine twee uur waargenomen, een 50% maan stoorde later nog enigszins. Vier waarnemers zien 176 meteoren, waaronder enkele fraaie Capricorniden en al aardig wat SDA's. De hemel was erg fraai naar Nederlandse maatsstaven, maar op lage hoogte was de Calima zichtbaar. Dit zijn stofsluiers die in de atmosfeer hangen en afkomstig zijn van de Sahara.
26/27 juli
Overdag kijken we rond op het sterrenwacht complex. De uitzichten zijn er adembenemend en later op de echte top van de berg op ruim 2426 meter hoogte kijken we onze ogen uit. De rest van de dag gebruiken we om uit te rusten en te acclimatiseren aan de grote hoogte.
De eerste waarnemingen beginnen direct na het einde van de schemering om 21:15 UT en we gaan door tot ruim een uur na maansopkomst (2:05 UT). De SDA's zijn zeer actief, individuele tellingen tot 21 per uur wordt gemeld. In het begin van de avond worden ook twee heldere Capricorniden gezien. Dit zijn zeer trage en soms prachtige meteoren met flares. Met de verschillende DSLR camera's worden al een aantal meteoren vastgelegd.
27/28 juli
Na een flinke portie slaap brengen we de middag grotendeels door in de internetruimte. Daar staan een flink aantal PC's waar we gebruik van mogen maken. De waarnemingen van voorgaande nachten worden uitgewerkt en de eerste resultaten worden aan het thuisfront gemeld via Meteoren NV.
Tijdens de schemering staan we alweer op het helikopter platform. De Calima is inmiddels flink verminderd. Elke keer weer verbazen wij ons hoe helder het is. Sommige waarnemers halen een grensmagnitude van 7 in het zenit! Volgens de International Meteor Organisation (IMO) is deze nacht het maximum van de SDA's. Ervaring van Koen is dat het maximum één dag later valt. Bij radiant opkomst rond 22 UT worden soms al fraaie aardscheerders gezien. De aantallen lopen snel op naarmate de radiant klimt en wel tot maximaal 36 per uur! Enkel zwakke Aquariiden worden gezien. Andere zwermen leverden wel heldere meteoren: een Capricornide van -5 en een Perseide van -4 worden gezien.. In totaal telt de groep 1127 meteoren!
28/29 juli

28 juli 2008: kraakheldere luchten boven het ORM

Overdag gaan we even de berg af om een dorpje bezoeken, dat eindigde op een heerlijk terrasje... Dit is de eerste nacht dat sommigen van ons waarnemen van schemering tot schemering. Anderen gebruiken de eerste uurtjes om wat deep sky fotografie te doen. De Calima is geheel verdwenen en het is kraakhelder tot op de horizon. De melkweg verdwijnt gewoon achter de horizon en ook kleine zuidelijke sterrenbeelden als Zuiderkruis, Achtersteven zijn makkelijk zichtbaar.
Meteoren vallen bij bosjes. De SDA uurtellingen lopen op tot iets meer dan 40. Ook het aandeel helderen is flink groter dan in voorgaande nachten, het is duidelijk dat we nu het maximum waarnemen. Veel exemplaren van -2 tot 0 werden gezien, naast ook al een aardig aantal heldere Perseiden en Capricorniden. In totaal worden deze nacht 1269 meteoren geteld.
Het oostelijke zodiacale licht is ook prachtig waarneembaar als een spitse kegel vanuit Auriga helemaal doorlopend tot in de Walvis.

Koenie op het ORM

Koenie poseerd naast de Dutch Open Telescope

29/30 juli
In de middag wordt er weer druk uitgewerkt in de computer ruimte. Na het avond eten mogen we met Felix en zijn zoontje Dusan een kijkje nemen bij de Carlsberg 18 cm meridiaan telescoop. Dit is een zogenaamde robotic telescoop. Op het moment dat we er bij staan te kijken gaan er allerlei systemen werken en gaat het dak automatisch open en begint de telescoop aan zijn metingen. Hier komt geen mens aan te pas!
Hierna gaan we weer gauw naar het heliplatform en kunnen we de hele nacht weer waarnemen. Felix en zijn zoontje zijn de eerste uurtjes ook van de partij. De lucht is net als voorgaande nacht kraakhelder. De SDA's vertonen nu duidelijk minder activiteit met individuele uurtellingen tot 28 stuks. In totaal worden deze nacht 1002 meteoren geteld. Voor een deel is dit te wijden aan de lagere SDA activiteit, maar ook omdat de meeste waarnemers wat moe waren en daarom wat eerder stopten.
30/31 juli
Overdag brachten we met Felix een bezoekje aan de Dutch Open Telescope (DOT). Dit is een speciale telescoop waarmee unieke, hoge resolutie films van de zon gemaakt kunnen worden in verschillende golflengten en dat allemaal tegelijkertijd! We mogen met de kleine lift naar boven en daar gaat dan ook de koepel open. Wat een fraai uitzicht.
Als klap op de vuurpijl had Felix geregeld dat we mochten kijken bij de fonkelnieuwe Spaanse Gran Telescopio Canarias. Wat een beest van een telescoop: het is en 10.4 meter telescoop bestaande uit 36 hexagonale spiegels die 200 keer per seconde gecorrigeerd kunnen worden voor de luchtonrust. De telescoop wordt momenteel uitgetest en zal volgend jaar in gebruik genomen worden. De koepel waar de telescoop opgesteld staat is enorm. Adem benemend luisteren we naar de technicus die uitleg geeft.
Na dit enerverende bezoekje gaan we weer waarnemen. De hemel is op lage hoogte iets minder helder dan gisteren, de Calima is er weer. Desondanks worden er doordat iedereen eerder begint en langer doorgaat veel meer meteoren gezien, in totaal 1481 stuks. Uurtellingen van de SDA zijn weer verder gedaalt naar maximaal 25 exemplaren. Wel een flink aantal heldere meteoren: zo worden naast een aantal -3 meteoren een tweetal Perseiden van -4, een Capricornide van -4 en een SDA van -5 gezien.
31 juli/1 augustus
De laatste nacht. Overdag was de staalblauwe lucht verdrongen door een melkachtig geheel. De Calima was terug en hoe! De situatie werd nog minder toen er cirrus vanuit het westen overkwam. Uiteindelijk konden we toch nog drie uurtjes waarnemen, de een wat langer dan de ander. Dit leverde toch nog ruim 300 meteoren op bij grensmagnitudes tussen de 6 en 6.5.
Overdag gaan we al vroeg naar beneden om voor vertrek naar Nederland wat site seeing te doen in Santa Cruz. Op het vliegveld nemen we dan afscheid van Felix.

Terug naar events page

(c) Koen Miskotte